Dzieje diecezji

Spis treści

DZIEJE DIECEZJI PODLASKIEJ OD EREKCJI DO KASATY PRZEZ RZĄD CARSKI (1818-1867)

RZĄDY BISKUPA FELIKSA ŁUKASZA LEWIŃSKIEGO
RZĄDY BISKUPA JANA MARCELEGO GUTKOWSKIEGO
RZĄDY BISKUPA BENIAMINA SZYMAŃSKIEGO

DIECEZJA PODLASKA POD RZĄDAMI BISKUPÓW I ADMINISTRATORÓW LUBELSKICH (1867-1918)

DZIEJE WSKRZESZONEJ W 1918 R. DIECEZJI PODLASKIEJ

RZĄDY BISKUPA HENRYKA PRZEŹDZIECKIEGO
RZĄDY BISKUPA CZESŁAWA SOKOŁOWSKIEGO
RZĄDY BISKUPA IGNACEGO ŚWIRSKIEGO
RZĄDY BISKUPA JANA MAZURA
RZĄDY BISKUPA JANA WIKTORA NOWAKA
RZĄDY BISKUPA ZBIGNIEWA KIERNIKOWSKIEGO

 

DZIEJE DIECEZJI PODLASKIEJ OD EREKCJI DO KASATY PRZEZ RZĄD CARSKI (1818-1867)

RZĄDY BISKUPA FELIKSA ŁUKASZA LEWIŃSKIEGO

Pierwszym biskupem podlaskim został sufragan włocławski, FeliksŁukasz in Levino Lewiński, prekonizowany przez papieża Piusa VII dnia 30 marca 1819 r. Początkowo powierzył on administrację nowo powstałej diecezji ks. Adamowi Kukielowi, proboszczowi parafii św. Mikołaja w Międzyrzecu Podl., a dopiero 8.IX.1819 r. odbył ingres do katedry janowskiej obejmując osobiście urzędowanie. Czekała go trudna praca organizacji diecezji, ale stanął na wysokości zadania, bo miał już pewne doświadczenie z Włocławka. Na wstępie rozpoczął starania u rządu carskiego o zwrot zamku dawnych biskupów łuckich, a gdy te nie przyniosły skutku, kupił w 1821 r. majątek Zakrze koło Łosic, gdzie zamieszkał, a do Janowa dojeżdżał w święta i dla załatwienia ważniejszych spraw. Lewiński podzielił diecezję na 11 dekanatów: bialski, garwoliński, janowski, łaskarzewski, łukowski, międzyrzecki, parczewski, siedlecki, stężycki i węgrowski.

Zgodnie z zarządzeniem bulli „Ex imposita Nobis” mianował 12 członków kapituły katedralnej janowskiej, co natrafiło na trudności ze strony rządu rosyjskiego; utworzył dwa oficjalaty w Międzyrzecu i Węgrowie oraz przyjął pod swoją władzę znajdujące się na terenie nowej diecezji dwa seminaria duchowne: w Janowie i Węgrowie. Dał się poznać bp Lewiński jako opiekun biednych, przyjął nawet urząd prezesa wojewódzkiego towarzystwa dobroczynności, które powstało w Siedlcach. Zmarł 5.IV.1825 r. w miejscowości Święte, w diecezji kujawskiej; został pochowany w grobach katedry włocławskiej.

RZĄDY BISKUPA JANA MARCELEGO GUTKOWSKIEGO

Drugim biskupem podlaskim był Jan Marceli de Gutkowo Gutkowski – przedtem dominikanin, kapelan wojsk napoleońskich i naczelny kapelan wojsk polskich Królestwa Kongresowego. Protegowany na biskupstwo przez w. księcia Konstantego, wbrew dotychczasowej opinii liberała stał się gorliwym obrońcą praw Kościoła. Sakrę biskupią otrzymał 1.X.1826 r. Jako pasterz diecezji zwrócił uwagę na wychowanie w seminarium i dbał o poziom intelektualny oraz moralny duchowieństwa poprzez kongregacje dekanalne i egzaminy kleru. W listach pasterskich podkreślał zadania kapłanów w trudnych dla Kościoła czasach, wizytował parafie żywo interesując się poziomem religijnym.

Osobną kartę działalności biskupa Gutkowskiego stanowi jego walka z rządem rosyjskim w obronie religii i praw Kościoła. Występował w obronie małżeństw katolickich, nie zgodził się na zakaz rządowy, zabraniający duchowieństwu rzymskokatolickiemu udzielania posług religijnych unitom oraz na konfiskatę książki Józefa Hermana Schmidta pt. „Zgodność i różność między zachodnim i wschodnim Kościołem, czyli pomysł ku połączeniu odstępczej cerkwi greckiej z Kościołem rzymskokatolickim”. Biskup podlaski korespondował z rządem w ostrej, nietaktownej formie, co szczególnie drażniło urzędników carskich. Wstrzymano mu pensję, podejrzewano o niepoczytalność, skarżono do Stolicy Apostolskiej.

O swoim postępowaniu informował Gutkowski nuncjusza wiedeńskiego za pośrednictwem przebywającego na wygnaniu biskupa Skórkowskiego, a taka korespondencja była zabroniona. Treść tej korespondencji dostała się w ręce rządu rosyjskiego oraz emigracji polskiej, która publikowała te listy we Francji. Biskup janowski urastał na bohatera wobec patriotów polskich za granicą, władze rosyjskie przekonywały się, że jest on wrogiem caratu i domagały się u papieża usunięcia go z diecezji. Lecz Stolica Apostolska nie chciała się na to zgodzić, Gutkowskiego tylko upominała, by był ostrożniejszy w korespondencji z rządem. Dwa fakty przechyliły szalę na niekorzyść biskupa janowskiego. Pierwszym z nich była rewizja u ks. Kazimierza Dobrowolskiego, gdzie znaleziono odpis listu nuncjusza wiedeńskiego do Gutkowskiego, a drugim faktem – ostra odpowiedź biskupa podlaskiego komisji spraw wewnętrznych odnośnie do żądania sprawozdania dotyczącego bractw i stowarzyszeń religijnych. Car Mikołaj I wydał więc rozkaz usunięcia Gutkowskiego z Janowa. Aresztowano go w nocy z 28 na 29 kwietnia 1840 r. i wywieziono do Ozieran w guberni mohylowskiej, a 17 maja powiadomił rząd o tym fakcie Stolicę Apostolską. W odpowiedzi na to kardynał sekretarz stanu dwukrotnie złożył protest.

Po długich rokowaniach Stolicy Ap. z rządem rosyjskim papież Grzegorz XVI wystosował do Gutkowskiego breve, w którym, biorąc pod uwagę dobro Kościoła, zachęcał go, aby się zrzekł biskupstwa podlaskiego. Gutkowski do stosował się do rady papieża i 19.V.1842 r. zrzekł się dobrowolnie biskupstwa janowskiego. Skutkiem tego zwolniony z wygnania wyjechał w 1843 r. do Lwowa, a w 1856 r. został tytularnym arcybiskupem marcjanopolitańskim. Zmarł we Lwowie 3.X.1863 r. i tam został pogrzebany. Do czasu nominacji nowego biskupa podlaskiego rządy diecezją sprawowali: Kanonik Kapituły Janowskiej, ks. Bartłomiej Radziszewski (do 19.V.1855 r.), a po nim kanonik tejże kapituły, regens seminarium duchownego, Józef Twarowski.

RZĄDY BISKUPA BENIAMINA SZYMAŃSKIEGO

Po 17-letnim osieroceniu diecezji podlaskiej trzecim jej biskupem został prowincjał i komisarz generalny kapucynów, o. Piotr Paweł Beniamin Szymański, prekonizowany 18.IX.1856 r., konsekrowany 1.II.1857 r. w Warszawie, ingres do katedry janowskiej odbył 7.VI.1857 r.

Szymański objął rządy diecezją w trudnych warunkach politycznych i religijnych: w kraju wzrastały nastroje rewolucyjne przeciwko caratowi, życie religijne było przez Rosję paraliżowane, a uwaga rządu skierowana na Podlasie jako zaporę prawosławia i ośrodek unii, którą za wszelką cenę chciano zniszczyć.

Pierwszą czynnością biskupa było oddanie diecezji opiece Matki Bożej i wprowadzenie nabożeństwa majowego. Następnie skompletował kapitułę, zorganizował konsystorz i seminarium. Specjalną troską otoczył duchowieństwo parafialne: zorganizował dlań rekolekcje i wydał szereg zarządzeń dla podniesienia karności wśród kleru. W trosce o dobro owczarni wizytował parafie i polecił urządzać misje ludowe oraz rekolekcje parafialne. Corocznie wydawał wielkopostny list pasterski, nawołujący do pokuty, a zwłaszcza do wystrzegania się pijaństwa. Sprowadził z Rzymu do katedry janowskiej relikwie św. Wiktora męczennika. Otaczał opieką unitów przez zachęcanie do wzajemnego udziału w nabożeństwach i udzielania posług religijnych.

Jeśli chodzi o postawę patriotyczną biskupa Szymańskiego, to ujawniła się ona zarówno przed powstaniem, jak i po powstaniu styczniowym. Przed powstaniem sprzeciwiał się biskup zarządzeniom rosyjskim utrudniającym klerowi katolickiemu kontakt z Rzymem i w ogóle z zagranicą oraz krępującym wykonywanie zadań duszpasterskich, po powstaniu zaś starał się złagodzić terror stosowany przez Rosję wobec społeczeństwa polskiego m. in. wobec duchowieństwa. Nie potępił i nie zdegradował ks. Stanisława Brzóski, choć rząd stanowczo się tego domagał. Tymczasem rząd carski ograniczył swobodę zakonów, a w 1864 r. przeprowadził ich kasatę. W diecezji podlaskiej skasowano 16 klasztorów męskich i 6 domów sióstr felicjanek. Odebrano biskupowi, kapitule i seminarium dobra, stanowiące ich utrzymanie, a potem i pensję państwową. Zabroniono Szymańskiemu wizytacji pasterskich i w ogóle wyjazdów z Janowa, gdzie otoczono go siecią szpiegowską dopatrując się w każdym posunięciu tendencji antyrządowych. Biskup mimo to załatwiał najważniejsze sprawy diecezjalne i nierespektował roszczeń rosyjskich. W tym czasie zdecydowano w Petersburgu, bez porozumienia z Rzymem, znieść diecezję podlaską. Car Aleksander II ukazem z dnia 22 maja 1867 r. skasował ją, a jej terytorium przyłączył do diecezji lubelskiej. Dnia 12 sierpnia tegoż roku wywieziono biskupa Szymańskiego z Janowa do Łomży i umieszczono w klasztorze kapucynów, gdzie zmarł 15.I.1868 r.

DIECEZJA PODLASKA POD RZĄDAMI BISKUPÓW I ADMINISTRATORÓW LUBELSKICH (1867-1918)

Po urzędowym skasowaniu diecezji janowskiej przez władze carskie biskup Szymański oddał jej zarząd ówczesnemu wikariuszowi kapitulnemu diecezji lubelskiej, ks. prałatowi Kazimierzowi Sosnowskiemu. Póżniejsi biskupi i administratorzy lubelscy, powołując się na brak kapituły katedralnej podlaskiej, która mogłaby wybrać wikariusza kapitulnego, zwracali się do metropolity warszawskiego i od niego każdorazowo otrzymywali nominacje na administratorów diecezji podlaskiej. Dopiero dnia 30 grudnia 1889 r. papież Leon XIII przyłączył kanonicznie diecezję janowską do lubelskiej. W tym czasie osierocona diecezja podlaska przeżywała ciężkie chwile. Zlikwidowano janowskie seminarium duchowne, wywieziono resztę zakonnic, a ostrze prześladowania skierowano szczególnie przeciwko unii. Razem z unitami, choć w mniejszym stopniu, cierpiał Kościół obrządku łacińskiego. Rząd rosyjski zabierał na rzecz prawosławia nie tylko cerkwie unickie, ale także zagarnął 17 kościołów łacińskich; w 1875 r. zabrano kościół Paulinów w Leśnej, gdzie znajdował się cudowny obraz Matki Bożej; zabrano też kościół w Kodniu zezwalając na wywiezienie cudownego obrazu Matki Boskiej na Jasną Górę. Kler obrządku łacińskiego śpieszył z pomocą prześladowanym unitom, przez co narażał się na ciężkie kary. Jeśli chodzi o biskupów lubelskich tego okresu, to największe zasługi dla ratowania unii i Kościoła katolickiego w ogóle położył biskup Franciszek Jaczewski pochodzący z Podlasia. Odbywał on wizytacje kanoniczne, bronił unitów i zwalczał popieranych przez Rosję mariawitów.

DZIEJE WSKRZESZONEJ W 1918 R. DIECEZJI PODLASKIEJ

RZĄDY BISKUPA HENRYKA PRZEŹDZIECKIEGO

Papież Benedykt XV, biorąc pod uwagę zmiany polityczne w Europie w wyniku pierwszej wojny światowej i potrzeby religijne narodu polskiego, który odzyskał niepodległość, bullą z dnia 24.IX.1918 r. wskrzesił diecezję podlaską, a na jej biskupa wyznaczył ks. Henryka Przeździeckiego, zasłużonego kapłana archidiecezji warszawskiej.

Przeździecki, konsekrowany 17.XI.1918 r. w Warszawie, objął rządy diecezją 30.XI.1918 r., a ingres do katedry janowskiej odbył 5.I.1919 r. Mianował konsultorów diecezjalnych, pierwszych członków kapituły, zorganizował kurię i sąd biskupi. Na wstępie zaistniały trudności lokalowe. Władze państwowe zajmowały dawne gmachy diecezjalne w Janowie. Dzięki staraniom popartym przez ówczesnego nuncjusza apostolskiego, Achillesa Rattiego, część gmachów wróciła do dyspozycji biskupa. Po remoncie urządzono kurię, a 8. X.1919 r. otwarto uroczyście seminarium duchowne w Janowie. Organizacja pracy duszpasterskiej we wskrzeszonej diecezji napotykała wielkie trudności. Wojna światowa pozostawiła po sobie zniszczenie nie tylko materialne, lecz i moralne. Trzeba było odzyskać zabrane przez prawosławie kościoły, budować nowe i remontować zniszczone.

W ciągu niespełna pięciu lat powstało w diecezji 66 nowych parafii, przybyło 106 kościołów, tak że w r.1923 diecezja dzieliła się na 18 dekanatów,181 parafii, miała 262 kapłanów i ok. 640 tysięcy wiernych.Celem przygotowania młodzieży męskiej do kapłaństwa założył biskup Przeździecki w 1923 r. Gimnazjum i Liceum Biskupie w Siedlcach pod wezwaniem św. Rodziny. Szkoła ta wydała wielu kandydatów do kapłaństwa i zwiększyła w społeczeństwie polskim liczbę światłych jednostek o poglądzie katolickim. Do ożywienia religijności przyczyniły się zakony i zgromadzenia oraz nowo powstałe organizacje i bractwa religijne. Wydarzeniem wielkiej wagi w organizacji diecezji i w uporządkowaniu prawodawstwa był synod diecezjalny w Janowie w dniach 28-30 VIII.1923 r. Materiał do obrad przygotowały starannie powołane w tym celu uprzednio specjalne komisje. Ułożono 266 statutów, w których zostało zamknięte całe życie religijne i prawne diecezji. Położenie miasta biskupiego na krańcu diecezji i warunki komunikacyjne z Janowem przemawiały za tym, aby przenieść stolicę biskupią do Siedlec.

Papież Pius XI bullą „Pro recto et utili” z dnia 25.I.1924 r. przeniósł stolicę biskupą z Janowa do Siedlec wynosząc kościół parafialny pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP w Siedlcach do godności katedry. W Konstytucji apostolskiej „Vixdum Poloniae unitas” z 28.X.1925 r., nadającej nowe granice terytorialne diecezjom w Polsce Diecezja Janowska czyli Podlaska otrzymała nową nazwę – Siedlecka czyli Podlaska. Seminarium duchowne zaś pozostało w Janowie aż do drugiej wojny światowej. Szczególne zasługi położył biskup Przeździecki w akcji unijnej, rozwijającej się we wschodnich diecezjach Polski w latach 1923-1939 czyli w tzw. neounii. Po wskrzeszeniu diecezji podlaskiej w 1918 r. wielu prawosławnych z jej terenu przeszło na łono Kościoła przyjmując obrządek łaciński. Wkrótce jednak zaczęły napływać do biskupa delegacje z petycjami o wskrzeszenie im parafii unickich ze wschodnim obrządkiem. W międzyczasie dyskutowano w episkopacie polskim nad formą unii, jaką należałoby wprowadzić we wschodnich połaciach kraju. Ostatecznie przyjęto plan biskupa Przeździeckiego, wypracowany przez jezuitów, że na terenach dawnego zaboru rosyjskiego, gdzie tego ludność zażąda lub znajdą się ku temu warunki, będą erygowane parafie obrządku wschodniego, obsługiwane przez kapłanów tegoż obrządku, ale zależne od jurysdykcji miejscowego biskupa łacińskiego. Dnia 10.XII.1923 r. Stolica Apostolska plan zatwierdziła, stworzono obrządek zwany wschodnio-słowiańskim lub bizantyńskim i powstała wschodnia gałąź zakonu jezuitów, którzy rozpoczęli swoją pracę misyjną w lipcu 1924 r. na Podlasiu. W ślady jezuitów poszły inne zakony (redemptoryści, kapucyni, oblaci) i potworzyły odłamy w obrządku wschodnim.

W początkowym okresie istnienia neounii praca misyjna opierała się na zakonnikach oraz na kilku kapłanach świeckich, nawróconych z prawosławia. Aby zasilić neounię własnym klerem, powstało w 1928 r. Papieskie Seminarium Wschodnie w Dubnie. Jeśli chodzi o placówki unijne na Podlasiu, to pierwszą z nich była parafia Hola, założona w 1924 r., a poza tym powstały parafie neounickie: w Białej Podl., Bublu, Dokudowie, Kodniu, Kostomłotach, Pawłowie, Szóstce, Terespolu i Zabłociu. Biskup Przeździecki uczestniczył w krajowych i zagranicznych konferencjach unijnych. Przez cały czas swych rządów popierał unię: podkreślał jej znaczenie w listach pasterskich, organizował współpracę obu obrządków, corocznie zwoływał konferencje kapłanów wschodniego obrządku, na których omawiano problemy dotyczące akcji unijnych. W seminarium janowskim istniała sekcja unijna, przygotowująca alumnów do przyszłej współpracy ze wschodnim obrządkiem. Do ważniejszych wydarzeń w życiu religijnym Podlasia za pontyfikatu biskupa Przeździeckiego należy jeszcze zaliczyć: sprowadzenie w 1927 r. cudo-wnego obrazu Matki Bożej Leśniańskiej z Łomży do Leśnej oraz sprowadzenie obrazu Matki Boskiej Kodeńskiej z Częstochowy do Kodnia, a także Kongres Eucharystyczny w Siedlcach (28-30. VI.1929). Biskup Przeździecki był także sekretarzem episkopatu Polski. Zmarł podczas wizytacji pasterskiej w Ortelu Królewskim 9. V.1939 r.

RZĄDY BISKUPA CZESŁAWA SOKOŁOWSKIEGO

Po śmierci Henryka Przeździeckiego kapituła podlaska w dniu 16 maja 1939 r. powierzyła rządy diecezją biskupowi sufraganowi, Czesławowi Sokołowskiemu, jako wikariuszowi kapitulnemu. W trzy i pół miesiąca po objęciu przezeń rządów wybuchła druga wojna światowa i nastała tragiczna okupacja hitlerowska, która zatopiła naród i Kościół polski w morzu nieszczęść.

Przed biskupem stanęły trudne i ciężkie obowiązki w tej wyjątkowej sytuacji. Otrzymawszy za pośrednictwem nuncjusza apostolskiego w Berlinie 27.VI.1940 r. nominację na administratora apostolskiego z prawami biskupa rezydencjalnego, Sokołowski starał się podołać obowiązkom, jakie Opatrzność włożyła na jego barki. Po likwidacji seminarium duchownego w Janowie, biskup uczynił wszystko, aby alumni mogli kontynuować swe studia filozoficzno-teologiczne w Siedlcach. Zwrócił szczególną uwagę na wizytacje parafii, niosąc pociechę religijną i błogosławieństwo umęczonemu społeczeństwu Podlasia. W tym celu wyjednał u Stolicy Apostolskiej dla mianowanych przez siebie wikariuszy generalnych szczególne przywileje, co miało mu ułatwić wizytacje parafii. Wikariuszami generalnymi byli prałaci: ks. Jan Grabowski, ks. Aleksander Lipiński i ks. Andrzej Szklarski.

Sam biskup niezmordowanie docierał do najbardziej oddalonych parafii. Diecezja siedlecka za administracji biskupa Sokołowskiego stała się azylem dla wyrzuconych przez reżim hitlerowski ze swoich parafii i diecezji księży zachodnich województw polskich. Biskup wszystkich gościnnie przyjmował przydzielając im stanowiska w parafiach. Administrację diecezji sprawował do chwili nominacji przez Stolicę Apostolską na biskupa podlaskiego ks. Ignacego Świrskiego. Wówczas wyjechał z Siedlec i zamieszkał w Michalinie pod Warszawą, gdzie zmarł 11.XI.1951 r. Pochowany został na Bródnie w Warszawie.

RZĄDY BISKUPA IGNACEGO ŚWIRSKIEGO

Niespełna rok po zakończeniu II wojny światowej diecezja siedlecka otrzymała biskupa rezydencjalnego w osobie ks. Ignacego Świrskiego, byłego profesora Akademii Duchownej w Petersburgu, profesora Uniwersytetu Wileńskiego, a ostatnio rektora seminarium duchownego w Białymstoku. Mianowany biskupem przez Piusa XII dnia 12.IV.1946 r., konsekrowany 30.VI.1946 r., uroczysty ingres do katedry siedleckiej odbył dnia 4.VII.1946 r.

Pasterzowanie Świrskiego przypadło na trudne, powojenne czasy. Druga wojna światowa przyniosła zniszczenie nie tylko materialne, ale i moralne. Za inspiracją i pomocą biskupa zaczęto odbudowywać kościoły parafialne. Odbudowano katedrę siedlecką, mocno uszkodzoną przez działania wojenne. Udało się też odzyskać rezydencję biskupią przy ul. Piłsudskiego w Siedlcach. Aby podnieść moralnie diecezjan, zarządził biskup misje na całym Podlasiu. Prowadzili je nie tylko zakonnicy, ale i dobrane zespoły kaznodziejów spośród kleru diecezjalnego. Przez szereg lat przeprowadzał biskup wizytacje kanoniczne. Zorganizował także szeroką akcję charytatywną obejmując nią szczególnie najbardziej biednych i nieszczęśliwych. Zakreślił również plan zwalczania pijaństwa, jednej z głównych naszych wad narodowych, propagując urządzanie wesel bez wódki, na które przesyłał nowożeńcom specjalne błogosławieństwo pasterskie. Stolica Apostolska przydzieliła biskupowi Świrskiemu sufragana w osobie wieloletniego profesora i rektora seminarium, ks. Mariana Jankowskiego.

Bp Jankowski prekonizowany 19.I.1948 r., konsekrowany w Siedlcach przez kard. Augusta Hlonda 18.IV.1948 r., zmarł podczas wizytacji kanonicznej w Hrudzie 6.VI.1962 r.; pochowany na siedleckim cmentarzu. Po śmierci bpa Jankowskiego Stolica Apostolska mianowała nowym sufraganem podlaskim ks. Wacława Skomoruchę, zasłużonego ojca duchownego, profesora i wicerektora seminarium. Prekonizowany 21.XI.1962 r., sakrę biskupią otrzymał w katedrze siedleckiej z rąk prymasa Polski, kard. Stefana Wyszyńskiego, w dniu 21.IV.1963 r.

Biskup Świrski w ostatnich dwóch latach swego pontyfikatu ciężko chorował. Zmarł 25.III.1968 r. w Siedlcach i został pochowany w podziemiach miejscowej katedry, w grobowcu obok bpa Przeździeckiego. Po jego śmierci wikariuszem kapitulnym został bp sufragan Wacław Skomorucha, który rządził diecezją do chwili objęcia władzy pasterskiej przez biskupa Jana Mazura.

RZĄDY BISKUPA JANA MAZURA

Jan Mazur, ur. 5.VI.1920 r. w Płoskiem (dawny powiat zamojski), wyświęcony na kapłana 26.VI.1949 r. w Lublinie, mianowany biskupem tytularnym bladyjskim i sufraganem lubelskim – konsekrowany 6.VIII.1961 r. w katedrze lubelskiej – został przeniesiony przez papieża Pawła VI na stolicę biskupią podlaską, którą objął kanonicznie 24.X.1968 r., a 17 listopada tegoż roku odbył uroczysty ingres do katedry siedleckiej.

Od początku swych rządów położył wielki nacisk na rozwój duszpasterstwa w diecezji. Poza wizytacjami kanonicznymi często wyjeżdżał do różnych parafii, gdzie celebrował Msze św. i głosił kazania. Organizował i przewodniczył uroczystościom i akcjom duszpasterskim. Podczas prawie 28-letnich rządów biskupa Jana Mazura odbyły się następujące uroczystości, które przyczyniły się do odnowy życia religijnego:

150-lecie Diecezji Podlaskiej (1969);
50-lecie Podlaskiego Seminarium Duchownego (1969);
250-rocznica koronacji Cudownego Obrazu Matki Bożej w Kodniu nad Bugiem (1973);
Misje Najśw. Serca Jezusowego we wszystkich parafiach diecezji, przeprowadzone przez jezuitów (1976-77);
50-lecie powrotu Cudownego Obrazu Matki Boskiej Kodeńskiej z Częstochowy do Kodnia (1977).
50-lecie powrotu Cudownego Obrazu Matki Boskiej Leśniańskiej z Łomży do Leśnej Podlaskiej (1977);
Peregrynacja kopii Obrazu Matki Bożej Kodeńskiej po wszystkich parafiach diecezii (1980-81);
350-lecie pobytu Cudownego Obrazu Matki Boskiej w Kodniu (1981);
Koronacja Cudownego Obrazu Matki Bożej z Dzieciątkiem w Woli Gułowskiej (5.IX.1982);
300-lecie zjawienia Obrazu Matki Bożej Leśniańskiej (3-4 IX 1983 r.);
25-lecie sakry biskupa Jana Mazura (21.IX.1986);
25-lecie sakry biskupa Wacława Skomoruchy (17.IV.1988);
Konsekracja biskupa Alojzego Orszulika – drugiego sufragana 8.XII.1989 r. w katedrze siedleckiej;
Poświęcenie nowego gmachu Wyższego Seminarium Duchownego w Nowym Opolu (24.VI.1990);
Koronacja Cudownego Obrazu Matki Bożej w Orchówku (2.IX.1990 r.);
50-lecie kapłaństwa biskupa Wacława Skomoruchy (23.IX.1990);
30-lecie sakry biskupa Jana Mazura (22.IX.1991);
Konsekracja biskupa Henryka Tomasika – nowego sufragana – w Rzymie (6.I.1993);
Uroczysta Msza Św. biskupa Henryka Tomasika w katedrze siedleckiej (2.II.1993);
30-lecie sakry biskupa Wacława Skomoruchy (25.IV.1993);
25-lecie rządów Diecezją Siedlecką biskupa Jana Mazura (25.IX.1993);
Peregrynacja figury Matki Bożej Fatimskiej (24.II-2.III.1996).
Świątynie w Kodniu, Leśnej Podl. i Parczewie otrzymały tytuły bazylik mniejszych.

W latach 1968-1996 wybudowano 54 nowe kościoły, 4 kościoły rozbudowano, wybudowano 110 kaplic mszalnych oraz 144 plebanie i domy parafialne, erygowano 23 parafie, dobudowano skrzydło do gmachu seminaryjnego przy ul. 1 Maja w Siedlcach, gdzie obecnie mieści się bursa dla chłopców i Katolickie Radio Podlasia. Gmach dawnego Gimnazjum i Liceum Biskupiego przebudowano na dom księży emerytów oraz przeprowadzono kapitalny remont budynku Spółdzielni „Viribus Unitis” przy ul. Floriańskiej 5 w Siedlcach. Dzięki fundacji ks. infułata Antoniego Chojeckiego z USA i innym ofiarodawcom w latach 1986-1990 zbudowano w Nowym Opolu nowoczesne Seminarium Duchowne im. Jana Pawła II, które poświęcił prymas Polski kardynał Józef Glemp 24.VI.1990 r. Jako przewodniczący Komisji Episkopatu do spraw trzeźwości biskup Jan Mazur z wielkim zaangażowaniem walczył z plagą pijaństwa w naszym narodzie.

Zgodnie z zaleceniem Soboru Watykańskiego II powołał w 1974 r. Radę Kapłańską i Radę Duszpasterską; dnia 26 listopada 1989 r. otworzył uroczyście w katedrze siedleckiej II Synod Diecezji Podlaskiej, który trwa przez działalność powołanych komisji i w specjalnych akcjach duszpasterskich. Realizuje się także Polski Synod Plenarny. W Rzymie toczył się zaawansowany proces beatyfikacji Męczenników Podlaskich, w związku z czym odbyły się w 1974 r. szczególne uroczystości z racji setnej rocznicy męczeństwa unitów w Drelowie i Pratulinie. Dobiegło końca opracowanie historyczne tych faktów. Dnia 18 maja 1990 r. nastąpiła ekshumacja szczątków męczenników pratulińskich i złożenie ich w miejscowym kościele, a 28.VIII.1991 r. powstało Stowarzyszenie Pamięci Unitów Podlaskich „Martyrium”, które zorganizowało w Pratulinie w latach 1992-1995 „Dzień Świadectwa Wiary” – modłów o rychłą beatyfikację.

Dzięki staraniom biskupa Jana Mazura został pomyślnie zakończony proces beatyfikacyjny w 1995 roku. Bulla Jana Pawła II „Totus Tuus Poloniae Populus” (25.III.1992) zmieniła nazwę diecezji na „Siedlecką” i włączyła ją do nowo powstałej metropolii lubelskiej oraz zmniejszyła jej terytorium dekanaty: sokołowski, sterdyński i węgrowski oraz część dekanatu janowskiego, łosickiego i liwskiego, zostały dołączone do diecezji drohiczyńskiej. W związku z tym nastąpiły nowe rozgraniczenia dekanalne w Diecezji Siedleckiej. W miejsce dekanatu liwskiego powstał grębkowski, dekanat bialski podzielono na południowy i północny, z włodawskiego wydzielono dekanat hański, a z garwolińskiego – osiecki. Podzielono na dwa dekanat łukowski. Diecezja miała wtedy 23 dekanaty. Ze względu na wiek (75 lat) określony prawem kanonicznym, Ojciec Święty Jan Paweł II, z dniem 25.III.1996 r. zwolnił biskupa Jana Mazura z urzędu, a nowym ordynariuszem Diecezji Siedleckiej mianował biskupa Jana Nowaka.

RZĄDY BISKUPA JANA WIKTORA NOWAKA

Jan Wiktor Nowak, ur. 5.X.1931 r. w Toruniu, wyświęcony na kapłana 25.V.1956 r. w Gnieźnie, w latach 1958-1966 odbył studia specjalistyczne w Paryżu i Rzymie uwieńczone doktoratem z teologii moralnej. Od roku 1966 wykładał etykę, teologię moralną i język francuski w Prymasowskim Wyższym Seminarium Duchownym w Gnieźnie i 12 lat był rektorem tegoż seminarium. Mianowany biskupem tytularnym Gemelleńskim w Byzacenie i pomocniczym Archidiecezji Gnieźnieńskiej otrzymał sakrę biskupią 25.III.1982 roku.

Był wikariuszem generalnym archidiecezji i wikariuszem biskupim dla miasta Bydgoszczy oraz proboszczem parafii farnej pw. św. Marcina i św. Mikołaja w Bydgoszczy, a także członkiem Papieskiej Komisji „Iustitia et Pax” i przewodniczącym Komisji Episkopatu Polski ds. Zakonnych. Dnia 25 marca 1996 r. został mianowany Biskupem Siedleckim, 28 marca objął kanonicznie diecezję, a 21 kwietnia tegoż roku odbył uroczysty ingres do katedry siedleckiej.

Ks. Biskup Jan Wiktor Nowak zastał ukończony proces beatyfikacyjny unitów – męczenników podlaskich z Pratulina i zajął się bezpośrednim przygotowaniem do beatyfikacji: powołał specjalny Komitet, zarządził szereg nabożeństw oraz pielgrzymek do Pratulina. Z racji 400-lecia Unii Brzeskiej i bliskiej perspektywy beatyfikacji, w dniach 12-13 czerwca 1996 r. odbyła się 283 Konferencja Plenarna Episkopatu Polski w gmachu Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Siedleckiej. W przeddzień konferencji (11 czerwca) zostało odprawione uroczyste nabożeństwo w Pratulinie z udziałem 67 biskupów, na czele z Prymasem Polski, Kardynałem Józefem Glempem, kilkuset księży, zakonów i wielkiej rzeszy wiernych Podlasia.

Dnia 6 października 1996 r., na placu przed bazyliką Św. Piotra w Rzymie, podczas uroczystej Mszy Św. koncelebrowanej, Ojciec Święty Jan Paweł II ogłosił Wincentego Lewoniuka i 12 Towarzyszy – męczenników z Pratulina – błogosławionymi. Z tej racji przybyło do Wiecznego Miasta ponad dwa tysiące pielgrzymów z Diecezji Siedleckiej: biskupi, kapłani, klerycy, zakonnicy, zakonnice i wierni świeccy. Wśród licznych darów przekazano Ojcu Świętemu relikwie męczenników i ziemię pratulińską. W dniu 7 października, w bazylice Św. Piotra, została odprawiona dziękczynna Msza Św. koncelebrowana pod przewodnictwem Ks. Prymasa Polski, z udziałem duchowieństwa i wiernych z Podlasia, a 9 października – w bazylice Św. Pawła – również Msza Św. dziękczynna za beatyfikację, której przewodniczył i homilię wygłosił ordynariusz siedlecki – Biskup Jan Wiktor Nowak. Pielgrzymi podlascy zwiedzili Rzym, Monte Cassino, Asyż i inne miasta włoskie. W związku z tym epokowym wydarzeniem w dziejach diecezji, celem przygotowania do trzeciego millennium chrześcijaństwa w lutym 1997 r., zaczęły się w parafiach misje ewangelizacyjne, prowadzone przez powołany zespół kapłanów diecezjalnych i zakonnych, połączone z peregrynacją relikwii błogosławionych męczenników, krzyża pratulińskiego i kopii obrazu Matki Bożej Leśniańskiej. Dnia 23 stycznia (wspomnienie liturgiczne błogosławionych męczenników podlaskich) we wszystkich parafiach diecezji odprawiają się msze święte dziękczynne, a centralne nabożeństwo w katedrze siedleckiej. W niedzielę, 31 maja 1998r., w uroczystość Zesłania Ducha Świętego, odbyło się doroczne nabożeństwo w Pratulinie, podczas którego udzielono bierzmowania około 500 młodzieży – przedstawicielom diecezji – z racji Roku Ducha Świętego.

W 1998 r., odbyły się pierwsze diecezjalne kongresy :10 – 17 maja – Kongres Powołań, 22 – 24 maja – Kongres Różańcowy i 22 -25 października – Kongres Ruchów i Stowarzyszeń Katolickich z udziałem Księdza Kardynała Prymasa Józefa Glempa i Hanny Suchockiej. Przy końcu października 1998 r., gościła u Księdza Biskupa Ordynariusza delegacja episkopatu francuskiego do kontaktów z episkopatem polskim. Ci trzej biskupi francuscy wzięli udział w koncelebrze w katedrze siedleckiej 28.X., z racji uroczystości Św. Apostołów Szymona i Tadeusza, patronów naszej diecezji. Z biskupami siedleckimi koncelebrowali również: Sławoj Leszek Głódź – biskup polowy i Piotr Krupa – biskup pomocniczy z Pelplina.

Nastąpiły intensywne przygotowania do Wizyty Jana Pawła II w Siedlcach 10 czerwca 1999 roku. Biskup Ordynariusz dekretem z dnia 5 stycznia 1999 r., powołał Komitet złożony z duchownych i świeckich oraz specjalne Komisje (zespoły) zajmujące się konkretnymi sprawami organizacyjnymi. Dnia 23 stycznia 1999 r., po Mszy św. koncelebrowanej w katedrze siedleckiej, dokonał promocji Karty uczestnictwa w duchowym przygotowaniu Wizyty Apostolskiej Jana Pawła II w Diecezji Siedleckiej. Karty te zostały przekazane duchowieństwu i wiernym. Na terenie diecezji zbudowano pięć pomników Jana Pawła II: w Międzyrzecu Podlaskim, Stoczku Łukowskim, Siedlcach, Białej Podlaskiej i w Łukowie.

Dnia 10 czerwca 1999 roku odbyła się oczekiwana wizyta apostolska Jana Pawła II w Siedlcach. Na błoniach siedleckich zgromadziło się ponad 500 tysięcy ludzi, nie tylko z siedleckiej i innych diecezji Polski, ale i z zagranicy – z Ukrainy, Białorusi i Rosji. Ojciec Święty przyleciał o godz. 10.00 i przewodniczył Mszy Św. koncelebrowanej z udziałem duchowieństwa obrządku łacińskiego i unickiego. W przemówieniach podkreślił bohaterstwo unitów-męczenników podlaskich i zachęcił do ich naśladowania w wierze i moralności chrześcijańskiej. Po nabożeństwie przejechał ulicami Siedlec do budynku Kurii Diecezjalnej, gdzie spożył obiad, a potem nawiedził katedrę i odleciał do Drohiczyna.

Biskup Jan Wiktor Nowak wprowadził diecezję w trzecie tysiąclecie chrześcijaństwa przez nabożeństwa, które rozpoczęły się na Boże Narodzenie 1999 r. i szereg związanych z tym praktyk religijnych (np. odpusty jubileuszowe) -w 2000 roku. Z inicjatywy biskupa zostało zbudowane obok katedry siedleckiej Centrum Charytatywno-Duszpasterskie, które poświecił Nuncjusz Apostolski, arcybiskup Józef Kowalczyk, 26 maja 2001 roku.


W lipcu 2001 roku biskup Nowak ciężko zachorował i przez 8 miesięcy nie był zdolny do pracy. Zmarł 25 marca 2002 roku – po 6-ciu latach pasterzowania w Diecezji Siedleckiej i został pochowany w podziemiach katedry. Do czasu kanonicznego objęcia diecezji przez biskupa Zbigniewa Kiernikowskiego rządy sprawował biskup Henryk Tomasik jako administrator.

RZĄDY BISKUPA ZBIGNIEWA KIERNIKOWSKIEGO

Zbigniew Kiernikowski, ur. 2. VII. 1946 r. w Szamarzewie k. Wrześni, wyświęcony na kapłana 6. VI. 1971 roku w Sokolnikach, odbył studia specjalistyczne w Papieskim Instytucie Biblijnym w Rzymie, uwieńczone tytułem doktora nauk biblijnych. W latach 1981-86 wykładał homiletykę i nauki biblijne oraz pełnił funkcję prefekta studiów i wicerektora w Prymasowskim Wyższym Seminarium Duchownym w Gnieźnie. Prowadził nadto wykłady w Wyższym Seminarium Duchownym Zgromadzenia Księży Ducha Świętego w Bydgoszczy oraz w Prymasowskim Instytucie Kultury Chrześcijańskiej w Gnieźnie i Bydgoszczy.

W roku 1986 został ponownie skierowany do Rzymu, gdzie pełnił urząd wicerektora, a od 1987 r. rektora Papieskiego Instytutu Polskiego – domu, w którym dzisiaj mieszka blisko 60 księży studentów z polskich diecezji, odbywających specjalistyczne studia na papieskich uczelniach w Rzymie.

W marcu 2001 roku habilitował się w Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Autor wielu publikacji o charakterze naukowym i popularno-naukowym. Od lat związany z Ruchem Światło-Życie i Drogą Neokatechumenalną. Wielokrotnie prowadził rekolekcje dla kapłanów, seminarzystów, a także dla biskupów.

W Wielki Czwartek, 28. III. 2002 r. Jan Paweł II mianował Księdza Zbigniewa Kiernikowskiego Biskupem Siedleckim. Sakry biskupiej udzielił mu kardynał Angelo Sodano – Sekretarz Stanu Stolicy Apostolskiej, 20 maja 2002 r. w bazylice św. Piotra w Rzymie. Kanoniczne objęcie diecezji miało miejsce w Siedlcach 24 maja, a uroczysty ingres do katedry siedleckiej 7 czerwca 2002 roku, z udziałem kardynała Józefa Glempa – Prymasa Polski, arcybiskupa Józefa Kowalczyka – Nuncjusza Apostolskiego w Polsce i innych biskupów oraz duchowieństwa i wiernych z diecezji siedleckiej i zagranicy.

Posługę pasterską biskupa Zbigniewa Kiernikowskiego wyznaczały trzy zasadnicze idee: powrót do istoty bycia uczniem Chrystusa,  radykalizm Ewangelii i odkrycie mocy liturgii. Biskup  podkreślał, że małe wspólnoty, które zaczynają żyć autentycznym duchem chrześcijańskim, mają wielką moc oddziaływania i przemieniania otaczającego środowiska. W liście „Posłuszeństwo Ewangelii, Eucharystia” z 2002 r. napisał: „Tego rodzaju koncepcja wspólnoty chrześcijańskiej oczywiście nie obejmuje automatycznie szerokich mas. I nie o to chodzi. Chodzi o to, aby w świecie zaistniał znak takiej jedności, która nie daje się wytłumaczyć na sposób tylko ludzki, organizacyjny itp., lecz jest wynikiem i owocem przyjętej miłości Boga, odkrywanej w Jego słowie, przeżywanej w liturgii i doświadczanej w życiu.”

W czasie posługi biskupa Zbigniewa Kiernikowskiego powstały między innymi Diecezjalna Szkoła Liturgiczna, Szkoła Katechistów Parafialnych a swoją posługę zaczęli pełnić w diecezji siedleckiej pierwsi nadzwyczajni szafarze Komunii św.

Pomocą w odkrywaniu fundamentu życia chrześcijańskiego w wymiarze indywidualnym i wspólnotowym był autorski program duszpasterski biskupa Zbigniewa Kiernikowskiego, od 2005 r. realizowany w diecezji siedleckiej – „Chrzest w życiu i misji Kościoła”. Była to propozycja formacji katechumenalnej. Program ten miał służyć zarówno osobistej formacji wiernych, jak również przeorientowaniu duszpasterstwa parafialnego z „zachowawczego” na misyjne.

W okresie 12-letniej posługi w diecezji siedleckiej biskup erygował trzy nowe parafie:  p.w. św. Michała Archanioła w Białej Podlaskiej, p.w. bł. Męczenników Podlaskich w Siedlcach  oraz p.w. bł Jana Pawła II w Sulbinach. Należy również  wspomnieć o tym, że Kongregacja ds. Kościołów Wschodnich, pismem z 9 lutego 2007 r., delegowała ponadto Biskupowi Zbigniewowi Kiernikowskiemu władzę ordynariusza wobec wiernych parafii obrządku bizantyjsko-słowiańskiego w Kostomłotach.

Biskup Zbigniew Kiernikowski dokonał uroczystego poświęcenia sześciu nowych kościołów parafialnych: p.w. Najświętszej Maryi Panny Matki Kościoła w Łukowie, p.w. św. Stanisława Kostki w Wólce Dobryńskiej, Najświętszego Serca Jezusowego we Włodawie, Trójcy Świętej w Łosicach, Trójcy Świętej w Terespolu oraz Opatrzności Bożej w Parczewie. Utworzył także dwie nowe kapituły kanonickie, dołączając je do trzech wcześniejszych. Kapituła p.w. Matki Bożej Królowej Rodzin w Parczewie, utworzona dekretem z 2 lutego 2008 r. , otrzymała swój „świecki odpowiednik” w postaci Diecezjalnej Fraterni Matki Bożej Królowej Rodzin, a utworzoną 20 kwietnia 2011 r. Kapitułę Kolegiacką w Garwolinie  wsparł skupiający wiernych świeckich Konwent Edukacyjny „Lux Christi”.

Decyzją Biskupa Kiernikowskiego obraz słynnego El Greco – „Ekstaza św. Franciszka” od 2004 r jest włączony do stałej ekspozycji Muzeum Diecezjalnego w Siedlcach. W 2007 r. powołał do życia wydawnictwo diecezjalne „Unitas”.  Biskup Zbigniew Kiernikowski zatwierdził zasady wyłaniania członków Rady Kapłańskiej w diecezji siedleckiej oraz wprowadził obowiązek powoływania w parafiach dwóch rodzajów rad – parafialnych rad duszpasterskich oraz parafialnych rad ds. ekonomicznych .

W okresie  posługi biskupa Zbigniewa Kiernikowskiego zostały formalnie zatwierdzone diecezjalne sanktuaria: Matki Bożej Budziszyńskiej w Mokobodach, jedno z najstarszych miejsc kultu na tym terenie, początkiem sięgające niezwykłych wydarzeń z XII w. oraz Sanktuarium diecezjalne Matki Bożej Królowej Rodzin w Parczewie . Od tego czasu Parczew stał się ważnym ośrodkiem duszpasterstwa rodzin.

Staraniem Biskupa Zbigniewa w miejscu męczeństwa bł. Wincentego i 12 Towarzyszy w Pratulinie stanął zabytkowy kościół ze Stanina tworząc wraz z innymi elementami architektury drewnianej kompleks „Martyrium”. W tym czasie zrealizowany został także pierwszy film o męczennikach Podlaskich pt. „Pratulin”.

Po 90 latach od pierwszego Synodu Diecezjalnego Biskup Zbigniew Kiernikowski rozpoczął przygotowania do formalnego otwarcia II Synodu Diecezji Siedleckiej powołując Stały Zespół Synodalny, Komisję Przygotowawczą, Sekretariat Synodu oraz podpisał jego regulamin.  Biskup  Kiernikowski  wprowadził także uregulowania w wielu dziedzinach życia diecezjalnego  Do najważniejszych należy zaliczyć: Dokument określający status księdza emeryta i rencisty, „Statut Kapłańskiego Funduszu Emerytalno-Zapomogowego”, czy też  „Statut Parafialnej Rady Duszpasterskiej.  Biskup Zbigniew Kiernikowski wydał również szereg dokumentów, w których określił warunki udzielania sakramentów świętych i odprawiania pogrzebu katolickiego, celem ochrony godności tych świętych aktów i ich eklezjalnego znaczenia.

Po dwunastu latach posługi w diecezji siedleckiej, w Wielką Środę 16 kwietnia 2014 r., papież Franciszek mianował bp. Zbigniewa Kiernikowskiego biskupem legnickim.